CO ILUSTROWAĆ?

Warstwa przestrzenna jest nie tylko przedmiotem planowania strategicznego, ale także wspólnym mianownikiem pozostałych warstw: społecznej, ekonomicznej, ekologicznej, infrastrukturalnej. Unia Europejska posługuje się terminem terytorialnego wymiaru polityki rozwoju (Zielona Księga Spójności Terytorialnej, COM[2008] 616). Terytorialność planowania rozwoju umożliwia koordynowanie polityk sektorowych na danych obszarach. System planowania i zagospodarowania przestrzennego stanowi płaszczyznę do obywatelskiej dyskusji umożliwiającej integrację sektorowych polityk rozwoju (Dziekoński 2012, s. 7–8).

Nie sposób efektywnie rozmawiać o przestrzeni: o parametrach geograficznych, o cechach krajobrazu, o lokalizacji infrastruktury, o dystrybucji usług publicznych, o kulturze budowania itd., bez ilustracji. Język graficzny jest sprzymierzeńcem w procesach demokratyzacji planowania i partnerskiego programowania inwestycji publicznych. Z tego powodu komunikacja wizualna staje się coraz powszechniej stosowania w zapisie informacji z zakresu planowania rozwoju.

Poglądy polskich samorządów i profesjonalistów z zakresu planowania rozwoju w sprawie motywacji zastosowania komunikacji wizualnej w strategiach rozwoju są nieco rozbieżne. Przetestowano poglądy obu grup na temat podstawowych zalet zastosowania komunikacji wizualnej przedstawionych we rozdziale 1. Zarówno samorządy, jak i profesjonaliści są zgodni co do tego, że grafika w strategiach ułatwia zrozumienie dokumentu. Z punktu widzenia samorządów, dodatkowo ważne są możliwości analityczne związane z zastosowaniem ilustracji. Nie bez znaczenia jest również walor marketingowy ilustrowanych strategii. Ten aspekt jest całkowicie pomijany przez profesjonalistów. Dla tej grupy zaangażowanej w tworzenie strategii fundamentalne znaczenie ma możliwość wprzęgnięcia przestrzeni w procesy analityczne i decyzyjne. Warto zwrócić uwagę, że profesjonaliści w większym stopniu niż samorządy doceniają możliwości komunikacji z reprezentacjami społecznymi oraz wywierania wpływu na odbiorców przez zastosowanie grafiki. Samorządy polskie nie mają z reguły pełnej świadomości co do możliwości oddziaływania na interesariuszy planowania rozwoju przez odpowiednie zastosowanie komunikacji wizualnej.

W praktyce (Zimnicka i in. 2012), zwłaszcza w podejmowaniu dialogu ze społecznościami lokalnymi, czynnik przestrzenny nie jest powszechnie uwzględniany. Ciekawe, że samorządy w większym stopniu deklarują omawianie walorów gmin w kontekście przestrzennym i przez ilustracje niż w przypadku problemów czy konfliktów. Organizowanie interaktywnych warsztatów z udziałem interesariuszy strategii rozwoju i z zastosowaniem komunikacji wizualnej nie są powszechne. Tylko 20% badanych samorządów zadeklarowało taki sposób prowadzenia konsultacji społecznych, zaś analiza dokumentacji strategii rozwoju nie wykazała żadnych elementów archiwizacji czy dalszego zastosowania ilustracji powstałych w trakcie takich warsztatów.

Pomimo deklaracji w sprawie doceniania walorów komunikacji wizualnej, praktyka polskich samorządów nie wykazuje zadowalającego stopnia praktycznego wykorzystania potencjału, jaki niesie zastosowanie języka graficznego, a przez to – podjęcie dialogu o konkretnych cechach zagospodarowania przestrzennego. Zastosowanie komunikacji wizualnej jest zróżnicowane na poszczególnych etapach planowania strategicznego ryc. 2.11 demonstruje stopień zastosowania komunikacji wizualnej w dokumentach strategii miast polskich na prawach powiatu. Najchętniej sięgają one po narzędzia graficzne na etapie diagnozy. Żaden ze wskaźników ani dalszy monitoring realizacji nie są związane z przekazem wizualnym.

W dalszej części rozdziału przedstawiono sposoby zapisu graficznego informacji z zakresu poszczególnych etapów tworzenia strategii rozwoju. Głównym źródłem przykładów są strategie rozwoju z Polski, jednak z powodu niezbyt rozbudowanej jeszcze praktyki w dziedzinie zastosowania komunikacji wizualnej przytoczono również przykłady zagraniczne. Jak więc kształtuje się problematyka wizualna na poszczególnych etapach planowania strategicznego?

Na podstawie przeprowadzonych analiz można jednoznacznie stwierdzić, że ład przestrzenny pojawia się głównie w obszarze obieranych celów. Na pytanie, ile jest przestrzeni w strategiach rozwoju w Polsce trzeba odpowiedzieć – zaskakująco wiele. Jednak zwykle przestrzeń nie jest częścią wizji, ani nie stanowi szczególnie ważnego obszaru priorytetowego. Natomiast w obszarze celów rozwojowych, ich terytorialność jest wyraźnie rozpoznawalna. Co ciekawe, w strategiach rozwoju w Polsce cele strategiczne dotyczące ładu przestrzennego rzadko przekładane są na konkretne zadania w swoich programach wdrażania.

Ilustracje potencjalnie mają zastosowanie na każdym etapie budowania strategii, jednak są one stosowane bardzo skromnie w praktyce polskich samorządów. Najczęściej ilustracje umieszczane są w części diagnostycznej, ale nawet wówczas są to wykresy, a więc ilustracje nie zawierające informacji w kontekście terytorialnym. Na dalszych etapach planowania strategicznego samorządy bardzo skromnie i niechętnie stosują przekaz graficzny. Nieraz odnoszą się do ilustracji zaczerpniętych ze Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego. Głównym wyzwaniem jest komunikatywność przekazu oraz późniejsze uszczegółowienie schematycznych map i wynikająca z uproszczeń pewna dowolność interpretacji. Zalety monitorowania wdrażania programów strategicznych w kontekście przestrzennym nie zostały jeszcze w ogóle w Polsce zauważone.

Rola komunikacji graficznej w aktualnej praktyce planowania strategicznego dotyczy technicznej strony procesu planowania i zamyka się w czterech kategoriach:

 

  • Technika procesu planowania, uwzględnienie aspektów terytorialnych/przestrzennych na poszczególnych etapach.
  • Pomoc w konsultacjach dokumentów z interesariuszami, interaktywna wymiana informacji strategii.
  • Wspomaganie komunikacji wewnątrz zespołu oraz komunikowanie założeń strategii.
  • Wspomaganie działań marketingowych samorządów: tworzenie wizerunku oraz oddziaływania na obecnych i potencjalnych interesariuszy, zachęcanie do promowanych zachowań.

 

Powyższe kategorie zastosowania komunikacji wizualnej są uniwersalne w kontekście strategii rozwoju, są związane z metodologią planowania strategicznego, niezależne od kontekstu prawnego czy terytorialnego.


copyright (c) 2010 Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie

engine by MOAI